‘Bizi kutuplaşmadan kim kurtaracak?’

İslâmcılık üzerine çalışan akademisyenlerden Prof. İsmail Kara, Türkiye’de din üzerinden bir kutuplaşma olduğu görüşünde. Kara, “Diyelim ki, siyasetçiler ve siyasi merkez daha kolay yönetebilmek ve kendi tarafına çekmek için kutuplaşmayı artırıyor. Peki, üniversitelere, fikir ve sanat adamlarına, basına ne oluyor?” diyor. Kara, herkesin aynı düşünemeyeceğini ama çözüm arayışına müspet katkı vermesi gerektiğini söylüyor.

Türkiye’de İslâmcılık denince akla ilk gelen isimlerden biri, Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. İsmail Kara’dır. İlki 1986’da çıkan, üç ciltlik “Türkiye’de İslâmcılık Düşüncesi” başlıklı antolojinin sahibi olan Kara, çok sayıda kitaba ve makâleye de imza attı. Kara, ilk cildini 2008 yılında yayımladığı ‘’Cumhuriyet Türkiyesi’nde Bir Mesele olarak İslâm’’ başlıklı kitabının ikinci bölümünü de geçtiğimiz günlerde yayımladı. Kitabın ikinci bölümünün başlıkları, “Türk usûlü laiklik”, “Türkiye’de din eğitimi var mı?” ve “Dini yayıncılık ve dini fikriyatın merhaleleri”… Kara ile kitaplarından yola çıkarak Türkiye’de İslâm’ın devlet nezdinde hâlâ bir mesele olup olmadığını, Türkiye’de İslâmi bir yükseliş olup olmadığını ve ‘’Yeni Selefilik’’ akımını konuştuk.

‘’Taraflar meseleyi derinleştiriyor’’

‘’Cumhuriyet Türkiyesi’nde Bir Mesele olarak İslâm’’ başlıklı kitabınızın ikinci cildini geçtiğimiz günlerde yayımladınız. Kitaplarınızdan hareketle mülâkata şu soru ile başlasam: Türkiye’de İslâmi referansları kuvvetli bir siyasi parti, 14 senedir iktidar. Sizce, İslâm artık bir mesele olmaktan çıktı mı? Ya da çıkma sürecinde mi?

Bunu, dua kabul edelim. Keşke mesele o kadar sade ve kolay olsa. Türkiye’de İslâm’ın bir mesele haline gelişinin aktörleri arasında dün ve bugün Müslümanlar, dini gruplar ve İslâmcılar var, siyasi merkez olarak Ankara ve Cumhuriyet ideolojisi var, uluslararası çevreler var. Bunların hepsi kendi öncelikleri istikametinde bu mesele ile ilgileniyor veya uğraşıyor. Çok partili hayata geçildiği andan itibaren bazı iyileştirmeler var, bugün de var, ama benim baktığım yerden mesele çözülmekten ziyade derinleşiyor. Özellikle din merkezli kutuplaşmaların artması mânâsında… Kutuplaşmaların arttığı bir ortamda çözüme doğru iyileşmeden bahsedilebilir mi? Bugünün şartlarında din meselesini tartışma konusu olmaktan çıkaramazsınız, ama sert kutuplaşmalara sebebiyet veren bir alan olmaktan çıkarabilirsiniz. Türkiye bunu mutlaka yapmalıdır, başka türlü demokrasi ve laiklik dahil hiçbir sahada sıhhatli yol alamayacağız.

Şimdi tarih kesiti olarak Cumhuriyet Türkiyesi ile sınırlı kalacaksak eğer, İslâm’ın bir mesele haline gelişi Cumhuriyet ideolojisinin İslâm’ı paranteze alması ile başlıyor. Cumhuriyet ideolojisi aslında İslâm’ı tamamen terketmiyor, dışlamıyor. Fakat bunu olabildiğince en alt seviyeye indiriyor, kontrol altına alıyor, bazen kendisi için kullanıyor, istismar ediyor. Kontrolün bir ileri aşaması baskı, biçimsizleştirme demek, bunu da yapıyor. Gerekçe güya tehdidi, irticayı ortadan kaldırmak, din istismarını önlemek, hatta gerçek dini anlatmak. Fakat, en önemli husus 1924’ten itibaren İslâm’ın paranteze alınması bence. Ben şunu da söylüyorum: İslâm’ın bir mesele haline gelişi Cumhuriyet ile de başlamış değil. Osmanlı modernleşmesi ile başlıyor, fakat Cumhuriyet devrinde kontrol, baskı, biçimsizleştirme artıyor. Geliyoruz bugünlere.

İsmail Kara’nın son kitabı

Türkiye’de şöyle bir açmaz var ve bu konuda mesafe kat edemedik. İslâm ve din Türkiye’den soyutlanamaz. Bunu herkes bir şekilde biliyor gibi. Onun için bizde, dün de bugün de modernleşme ile dindarlaşma içiçe gidiyor. Fakat hangi seviyede? Türkiye’yi taşıyabilecek bir düzeyde mi? Tercihlerini modernleşmeden yana yapmış olanlar, dinin geriletici bir fonksiyonu olduğunu düşünüyor ve reform istiyor, dinin şahsileştirilmesini, vicdana hapsedilmesini talep ediyor. Bu batıdan gelmiş ve karşılık bulmuş kuvvetli bir fikir. Bir ucu aydınlanma felsefesine, diğer ucu modern bilim anlayışına ve pozitivizme çıkıyor. Kapitalizmi de unutmayalım. Dini kendi tabii şartlarında bıraktığınız zaman, modernleşme süreci, yani bu uçların hepsi aksayabilir, zayıflayabilir diye düşünüyorlar. İşte, ‘’din terakkiye mânidir” sloganı buralardan çıkıyor. Dini kontrol ve baskı altına aldığınız zaman da açık veya örtük dini taleplerle karşılaşıyorsunuz. Bu sefer farklı kademelerde din merkezli muhalif unsurlar boy veriyor. Fikren ve fiilen… Çünkü, dinin ve dindarlığın kendi tabiatı ve şartları var. İtirazlar, muhalif çıkışlar başlıyor. Bu çift taraflı, belki çok taraflı bir problem ve bu problem çok yönlü olarak devam ediyor. Bu mesele ülkemizde üst düzeyde anlaşılmış, üst düzeyde çözülmüş değil. Palyatif tedbirlerle idare ediyor, günü kurtarıyoruz.

‘’Laikliği destekleyen din eğitimi anlayışı kuvvetleniyor’’

Şu anda İslâmi referansları güçlü bir şekilde dile getiren, devlete hâkim olan bir siyasi merkez var. Hatta, bugün artık iyi bir liseye yerleşmek için ortaokul öğrencileri, iyi bir fen ve matematik bilgisi yanında din bilgisi de bilmek zorunda. Okullara Siyer, Kur’an-ı Kerim dersleri konuldu. Eğitimden örneklendiriyorum, zira yeni toplumu şekillendirme aracı olarak en güçlü araç eğitim. Tüm bunlar artık İslâm’ı bir mesele olarak görmekten çıkıldığına işaret etmiyor mu?

İyileşmeler varsa görmezden gelmeyelim ama sorunuzun cevabı hayırdır. Bu sadece bir partinin, bir iktidarın, bir iki sorunun, bir iki dersin işi değil, en azından benim açımdan değil. Kitabımın ikinci cildinin ikinci bölümü, din eğitimi ve laiklik konularına ayrılmıştır. Burada din derslerini, imam hatip liselerini, ilahiyat fakültelerini, Müslüman kolejlerini ele alıyor ve tartışıyorum. Türkiye’de kutuplaşma, din meselelerini tartışma biçimini ve muhtevayı da tayin ettiği için esasa, derin meseleye gelemiyoruz. Esası şu ki; Türkiye’de teknik mânâda din eğitimi yoktur. Türkiye’de laik sistem içerisinde bir din eğitimi vardır. Onun için başlıklarımdan biri ‘’İlahiyat fakülteleri dini kurumlar mı, laik kurumlar mı?’’ Diyanet de öyle… Şimdi siz, din dersi başlığını görüp bunu bütünüyle dini bir şey, İslâm’ın yükselişi olarak anlarsanız veya imam hatipleri, ilahiyat fakültelerini dinin, İslamiyet’in kendi şartlarına uygun bir eğitim diye görürseniz Türkiye’de zaten hiçbir şeyi yerinde ve ağırlığında tartışamayız. Çok partili hayata geçildiği andan itibaren İslâmlaşma yeniden başlıyor, işin tabiatı gereği canlanıyor, yükseliyor. Ama bunu, “Türkiye’de din eğitimi yükseliyor” şeklinde verirsek, bu işin bir tarafını görmemek mânâsına gelir. Türkiye’de yükselen, laiklik eksenindeki bir din eğitiminin yükselişidir. Hatta biraz tahrik edici ifade ile söyleyeyim, laikliği destekleyen bir din eğitimi anlayışı Türkiye’de kuvvetleniyor. Elbette, Türkiye’nin kültürel tabiatı dolayısıyla dindarlığı da, belki normalleşmeyi de destekliyor bu eğitim.

Türkiye’de İslâm’ın yükselişi yok mu?

Elbette var. Demokratikleşme en alt düzeyde bile kalsa, o toplumun tabiatını canlandırır, baskılanmış olan unsurları daha çok canlandırır. Tek parti kadroları bunu bildikleri için birçok Halk Partili ve Falih Rıfkı gibi gazeteciler, “Demokrasi irticanın geri dönüşüdür” diyorlardı. Şimdi nereden baktığınıza bağlı olarak değişmekle beraber, bir yükseliş var. Fakat bunun, “Türkiye elden gidiyor, şeriat geliyor” şeklinde bir feverana dönüşmesinin reel zemini yok. Bu normalleşmeyi boğmaya dönük uyarılmış ve tahrik edilmiş bir feveran. Hep olageldi. Diyorum ki; burası Müslüman bir ülke, burada İslâm’ın yükselişi olabilir. Bunu kıyamet kopuyor şeklinde ifade etmek bilgisizliğe, ideolojik tarafgirliğe dayanıyor. Psikolojik bölünmüşlüğe, karşı kutuplara yerleşmiş olmaya dayanıyor. Ayrıca, Türkiye’de dindarlaşma, modernleşme ile birlikte gelişip yükseliyor. Zina yasağını kaldırmak dahil AB normlarını en fazla AK Parti iktidarı Türkiye’ye getirdi, öyle değil mi?

Çok partili hayatla birlikte İslâm yeniden canlanmaya başladı. Bu aynı zamanda dünyanın ve Türkiye’nin gidişi ile de alâkalı elbette. Yükselişi etkileyici unsur teke indirgenemez. Ayrıca, İslâm’ın yükselişi demek, tek tip, tek taraflı değil, aynı zamanda demokrasiye, hatta laikliğe katılma demek. Başörtüsü meselesi sadece İslâm’ın yükselişine değil, mütedeyyin ailelerin kız çocuklarının resmi eğitim sisteminin bütün kademelerine katılması, oraya entegre olması demek. Meselâ, darbeler ile dini hareketler arasındaki ilişkilere baktığımızda da bunu görüyoruz. Darbelerin dikkat edilmesi gereken dönüm noktaları olduğunu ısrarla söylüyorum. Darbelerin  Türkiye’de din meselesi ile çok taraflı olarak ciddi bir şekilde ilgilendiğini görüyoruz. Dini açıdan bakarsanız menfi mi, müsbet mi acaba? Türkiye’de sol çevreler, ’12 Eylül İslâmcı politikalar yürüttü’ diyor ve burada bitiriyor. Bu kadar fukaraca bir değerlendirme olmaz. Bu kadar tek taraflı ve dar bakış açısıyla bu meseleler konuşulamaz. 12 Eylül, Türkiye’deki İslâmi hareketleri aynı zamanda farklı bir şekilde baskı ve kontrol altına alan, dönüştüren, biçimsizleştiren olumsuz bir etki yaptı.

Nasıl dönüştürdü?

Cumhuriyet ideolojisinin ve idaresinin başından beri bildiği iki şey var. Birincisi, İslâm ve Müslümanlık bütünüyle dışarıda tutulamaz. Paranteze alma meselesi bu. İkincisi, İslâm’ın mutlaka sisteme entegre edilmesi ve dönüştürülmesi lâzım. Şimdi bugün de dahil olmak üzere bu iki durum iç içe cereyan ediyor.

Dolayısıyla, bir yerden yükselme ve destek olarak görebileceğiniz şeye, aynı zamanda dönüşmeye bağlı olarak olumsuz anlam da yükleyebilirsiniz. Bu sisteme dahil olmayı genişletirseniz, uluslararası sistemin içine dahil olmak da diyebilirsiniz. Burada soru şu: Sistemin içine dahil olmuş İslâmi bir fikir, söylem ve hareket tehlike midir, yoksa sistem için avantaj mı? Meselâ, imam hatiplerin resmi eğitim süreçleri içinde sayılarının artması, hatta bölgeyi etkileyecek şekilde çoğalması, sisteme dahil olmak açısından müspet mi, menfi mi? İktisadi faaliyetlere, sermaye hareketlerine, şirketleşmeye, bankacılığa katılma -ki bu faaliyetlere İslâmcı kimlikleri ile katılıyorlar- sistem açısından müspet mi, menfi mi? Doğrudan doğruya siyasi faaliyetlere katılma, siyasi parti kurma, iktidara ortak olma, demokrasiyi savunma bütünüyle sistem içinde yer almayı gerektirir mi, gerektirmez mi? Bütün Cumhuriyet tarihi boyunca bu ilişkiler birbirinin içine giriyor ve çıkıyor. Benim bütün itirazım, ister siyasi merkez tarafından bakın, ister dini merkez tarafından bakın, olup biten şeyleri tek tip açıklama seviyesine düşürmektir. Bunu hem doğru bulmuyorum, hem Türkiye’deki bölünmenin, kutuplaşmanın artması mânâsında da tehlikeli görüyorum.

Bir yanıt yazın

*

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.